Wat is een CBDC?

Een CBDC is een digitale vorm van geld die wordt uitgegeven door een centrale bank. Je kunt het zien als digitaal centralebankgeld, vergelijkbaar met contant geld, maar dan geschikt voor digitale betalingen. Het onderwerp is actueel omdat steeds meer mensen digitaal betalen, terwijl contant geld in veel landen minder wordt gebruikt. Tegelijkertijd onderzoeken centrale banken hoe zij geld kunnen moderniseren, zonder dat de stabiliteit van het financiële systeem in gevaar komt. CBDC‘s roepen ook vragen op. Wordt het de digitale euro? Komt het naast je huidige bankrekening te bestaan, of vervangt het iets? En wat betekent het voor privacy, banken en de controle over geldstromen? In dit artikel leggen we stap voor stap uit wat een CBDC is, welke varianten er zijn, waarom centrale banken ermee bezig zijn en wat de belangrijkste voordelen en nadelen kunnen zijn.

Kort samengevat

• Een CBDC is digitale valuta van een centrale bank.
• Het doel is om geld en betalingen klaar te maken voor een digitale toekomst, met de betrouwbaarheid van publiek geld.
• Er zijn verschillende vormen, zoals een CBDC voor consumenten (retail) en een CBDC voor banken en grote partijen (wholesale).
• Een CBDC is niet hetzelfde als crypto, omdat het wordt uitgegeven door een centrale bank en meestal niet gericht is op volledige decentralisatie.
• De voordelen zitten vaak in sneller en goedkoper betalen en een alternatief voor private digitale munten.
• De nadelen gaan vaak over privacy, toezicht, cyberrisico‘s en de mogelijke impact op banken.

Wat zijn CBDC‘s?

CBDC staat voor Central Bank Digital Currency. In het Nederlands wordt vaak gesproken over digitaal centralebankgeld. Het idee is dat je een digitale vorm krijgt van geld dat direct door de centrale bank wordt uitgegeven, in plaats van alleen geld dat je als saldo bij een commerciële bank hebt staan.

Wat betekent CBDC?

Een centrale bank is de instelling die verantwoordelijk is voor de nationale of regionale munt, zoals de euro in de eurozone. Zij zorgen voor prijsstabiliteit, bewaken het financiële systeem en beheren geld in omloop. Een CBDC is een digitale uitgifte van diezelfde centrale bank. Het is dus geen munt van een bedrijf, geen munt van een handelsplatform en ook geen munt die ontstaat via mining of staking.

CBDC als digitaal centralebankgeld

Op dit moment gebruiken de meeste mensen vooral twee vormen van geld. De eerste is contant geld, zoals munten en biljetten. De tweede is giraal geld, het saldo op je bankrekening. Dat saldo is in de praktijk een vordering op je bank. Een CBDC voegt daar een derde vorm aan toe: digitaal geld dat direct aan de centrale bank is gekoppeld. Daardoor is het in de basis publiek geld, net als contant geld, maar dan geschikt voor digitale betalingen.

De rol van de centrale bank

Om CBDC‘s te begrijpen, helpt het om te weten wat centrale banken doen en hoe geld nu werkt. Centrale banken geven contant geld uit, zetten de toon voor monetair beleid en spelen een rol in het betalingsverkeer. Ook fungeren ze vaak als vangnet in tijden van crisis.

Waarom centrale banken met CBDC‘s werken

Centrale banken onderzoeken CBDC‘s om meerdere redenen. Een belangrijke reden is dat het betalingsverkeer steeds digitaler wordt. Mensen betalen vaker met kaart, app of online. Als contant geld minder gebruikt wordt, kan de vraag ontstaan naar een digitaal alternatief dat dezelfde publieke basis heeft als bankbiljetten. Daarnaast kijken centrale banken naar de opkomst van private digitale munten, zoals stablecoins. Die kunnen handig zijn, maar ze worden uitgegeven door bedrijven en brengen andere risico‘s met zich mee. Een CBDC kan in theorie een publiek alternatief bieden met duidelijke regels en toezicht. Ook speelt de wens mee om betalingen efficiënter te maken. Denk aan snellere afhandeling, lagere kosten en betere aansluiting op moderne systemen. Tot slot kan een CBDC helpen om de rol van publiek geld te behouden in een wereld waarin betalingen steeds vaker via commerciële partijen lopen.

Verschil tussen centrale bank en commerciële bank

Een commerciële bank is de bank waar je je rekening hebt en waar je salaris op binnenkomt. Je saldo is een claim op die bank. Een centrale bank is een publieke instelling die het monetaire systeem bewaakt en geld uitgeeft. Met een CBDC kan een deel van het digitale geld direct door de centrale bank worden uitgegeven, terwijl commerciële banken nog steeds een grote rol kunnen houden in dienstverlening zoals krediet, betaalrekeningen en klantcontact. Hoe die rolverdeling er precies uitziet, verschilt per ontwerp.

Welke soorten CBDC‘s zijn er?

CBDC‘s zijn niet één vast product. Er zijn varianten met verschillende doelen en doelgroepen. Die varianten bepalen ook hoe een CBDC gebruikt wordt en welke effecten het kan hebben.

Retail CBDC

Een retail CBDC is bedoeld voor consumenten en bedrijven voor dagelijks gebruik. Denk aan betalen in winkels, online betalingen of onderlinge betalingen. Het idee is dat je, net als met contant geld, kunt betalen met publiek geld, maar dan digitaal.

Wholesale CBDC

Een wholesale CBDC is vooral bedoeld voor banken en grote financiële partijen. Dit kan bijvoorbeeld gebruikt worden voor afwikkeling tussen banken, transacties in financiële markten of internationale betalingen. Deze variant is vaak minder zichtbaar voor consumenten, maar kan het financiële systeem efficiënter maken.

Account-based vs token-based

Er zijn grofweg twee manieren om een CBDC vorm te geven. Bij een account-based model heb je een soort rekeningstructuur. Je identiteit of account bepaalt of je kunt betalen. Dit lijkt in sommige opzichten op hoe bankrekeningen werken, maar het kan anders worden ingericht. Bij een token-based model werk je met digitale “tokens” die je kunt overdragen, vergelijkbaar met hoe contant geld werkt: wie het bezit, kan het uitgeven. In de praktijk kunnen er ook hybride modellen bestaan, waarbij eigenschappen van beide benaderingen worden gecombineerd.

Zijn CBDC‘s cryptocurrency?

Veel mensen vragen zich af of CBDC‘s hetzelfde zijn als crypto. Het korte antwoord is nee. Er kunnen wel technische overeenkomsten zijn, maar het fundament en het doel verschillen.

Overeenkomsten met crypto

CBDC‘s kunnen gebruikmaken van technologie die ook in de cryptowereld voorkomt. Denk aan digitale wallets, cryptografie voor beveiliging en in sommige gevallen een vorm van gedeelde administratie. Ook kan het betalingsverkeer sneller en directer worden, net zoals bij sommige blockchainnetwerken.

Verschillen met Bitcoin en stablecoins

Bitcoin is opgezet zonder centrale uitgever en werkt met een open netwerk waar deelnemers consensus bereiken. Een CBDC heeft juist een centrale uitgever, namelijk de centrale bank, en valt onder wet- en regelgeving. Dat betekent dat er meestal controlemechanismen zijn, zoals regels rond identiteit, naleving en toezicht. Stablecoins zijn vaak gekoppeld aan een munt zoals de dollar of euro, maar worden uitgegeven door bedrijven. Dat brengt vragen mee over reserves, transparantie en risico‘s. Een CBDC wordt uitgegeven door een centrale bank en is daarmee direct onderdeel van het monetaire systeem.

Waarom is er behoefte aan CBDC‘s?

Minder contant geld, meer digitaal betalen

In veel landen is digitaal betalen de norm geworden. Contant geld blijft belangrijk, maar wordt minder gebruikt. Als contant geld in de praktijk minder beschikbaar of minder geaccepteerd wordt, kan de vraag ontstaan naar een digitale vorm van publiek geld die dezelfde basisfunctie kan vervullen.

Snellere en goedkopere betalingen

Een CBDC kan een manier zijn om betalingen sneller af te handelen, ook over landsgrenzen. Bij sommige bestaande systemen zitten er vertragingen, extra kosten of tussenpartijen tussen. Een goed ontworpen CBDC kan dat mogelijk verminderen, afhankelijk van de infrastructuur en de afspraken tussen landen en banken.

Concurrentie met private stablecoins

Stablecoins kunnen een belangrijke rol spelen in digitale betalingen, maar ze brengen ook afhankelijkheid van private partijen met zich mee. Centrale banken willen voorkomen dat het betalingsverkeer of het vertrouwen in geld te veel verschuift naar systemen die buiten het publieke monetaire kader vallen. Een CBDC kan een publiek alternatief bieden dat mee kan bewegen met digitale innovatie.

CBDC vs banktegoed

Banktegoed is geld dat je bij een bank aanhoudt. Als je betaalt, verplaatst dat saldo binnen het banksysteem. Een CBDC is geld dat direct door de centrale bank wordt uitgegeven. Afhankelijk van het ontwerp kan dat betekenen dat je een deel van je geld aanhoudt in een vorm die niet afhankelijk is van de balans van een commerciële bank.

CBDC vs contant geld

Contant geld is anoniem in gebruik, direct overdraagbaar en werkt zonder internet. Een CBDC is digitaal, dus het werkt via een systeem en vaak via een wallet of account. Daardoor kunnen er ook regels gelden die bij contant geld moeilijker te handhaven zijn. Sommige ontwerpen proberen wel eigenschappen van contant geld te benaderen, zoals offline betalen of meer privacy, maar dat blijft afhankelijk van keuzes van centrale banken en wetgeving.

Programmeerbaarheid en controle

Een onderwerp dat vaak terugkomt is programmeerbaarheid. In theorie kan digitaal geld voorwaarden krijgen, zoals beperkingen in besteding, tijdsgebonden gebruik of geautomatiseerde afhandeling. Niet elke CBDC zal zo werken, maar de mogelijkheid bestaat technisch gezien. Dat maakt de discussie over controle en privacy extra belangrijk. Hoe meer regels en toezicht, hoe groter de vraag: wie bepaalt dat, en hoe wordt misbruik voorkomen?

Wat zijn de voordelen van CBDC‘s?

Efficiënter betalingsverkeer

Een CBDC kan betalingen sneller en goedkoper maken, vooral bij internationale transacties of bij afwikkeling tussen partijen. Minder schakels kan minder kosten betekenen. Ook kan het betalingsverkeer robuuster worden als er meerdere manieren zijn om digitaal publiek geld te gebruiken.

Financiële inclusie

In sommige landen hebben mensen geen bankrekening of beperkte toegang tot financiële diensten. Een CBDC kan, als het goed wordt ingericht, een laagdrempelig betaalmiddel bieden. Denk aan eenvoudige digitale wallets of toegang via publieke kanalen. In de praktijk blijft dit afhankelijk van infrastructuur, regelgeving en digitale vaardigheden.

Betere veiligheid en stabiliteit

Omdat een CBDC door een centrale bank wordt uitgegeven, is het in de basis gekoppeld aan de betrouwbaarheid van de munt zelf. Dat kan vertrouwen geven, zeker in vergelijking met private alternatieven waarbij onzekerheid kan bestaan over reserves of beheer. Ook kan toezicht helpen om fraude en witwaspraktijken te beperken, al is dat tegelijk een onderwerp dat raakt aan privacy.

Wat zijn de nadelen van CBDC‘s?

Privacy en toezicht

Een van de grootste zorgen is privacy. Als betalingen via een CBDC verlopen, kan er data ontstaan over transacties. De vraag is wie die data ziet, hoe lang die wordt bewaard en onder welke voorwaarden. Centrale banken kunnen ontwerpen kiezen die privacy beter beschermen, maar wetgeving en toezicht spelen daarin een grote rol. Voor veel mensen is het essentieel dat digitale betalingen niet leiden tot een systeem waarin elke uitgave automatisch te volgen is.

Impact op banken en kredietverlening

Als consumenten massaal geld zouden verplaatsen van bankrekeningen naar een CBDC, kan dat gevolgen hebben voor banken. Banken gebruiken spaargeld en deposito‘s onder andere voor kredietverlening. Minder deposito‘s kan betekenen dat banken anders moeten financieren. Daarom onderzoeken veel centrale banken modellen waarin commerciële banken betrokken blijven, of waarin er limieten of regels zijn om extreme verschuivingen te voorkomen.

Technische risico‘s en cyberdreiging

Digitale systemen kunnen doelwit zijn van cyberaanvallen, storingen of technische fouten. Een CBDC moet daarom extreem betrouwbaar en veilig zijn. Ook moet er nagedacht worden over noodscenario‘s, zoals uitval van systemen, offline betalingen en herstel na incidenten. Hoe groter de rol van een CBDC, hoe hoger de eisen aan beveiliging en continuïteit.

Veelgestelde vragen

Wanneer kunnen we een CBDC verwachten?

Dat verschilt per land en per project. Veel centrale banken zitten nog in onderzoeks- en testfases, waarbij pilots worden gedaan om techniek, wetgeving en impact te beoordelen. De digitale euro wordt bijvoorbeeld onderzocht, maar een definitieve invoering hangt af van politieke besluitvorming, regelgeving en technische keuzes. In de praktijk is het dus niet één vaste datum, maar een traject met stappen, testen en goedkeuring.

Is een CBDC verplicht?

Een CBDC wordt meestal besproken als een extra vorm van geld, naast contant geld en banktegoed. Of het in de praktijk verplicht wordt, hangt af van wetgeving en politieke keuzes. In veel scenario‘s is het juist de bedoeling dat mensen keuze houden. Tegelijkertijd kan de markt veranderen als winkels of diensten bepaalde betaalmethoden vaker gaan ondersteunen. Daarom blijft het belangrijk hoe landen omgaan met contant geld, keuzevrijheid en toegankelijkheid.

Welke landen hebben al een CBDC?

Er zijn landen die al een CBDC hebben gelanceerd en landen die pilots draaien. Sommige projecten richten zich op consumenten, andere op afwikkeling tussen banken. Het beeld verandert snel, omdat steeds meer landen experimenteren. Vaak zie je dat kleinere economieën sneller kunnen testen, terwijl grotere regio‘s meer tijd nemen vanwege schaal, wetgeving en de impact op banken en betalingsverkeer.